TOPRAK



TOPRAKD├╝nya y├╝zeyinin, bitkilerin yeti┼čti─či en ├╝st katman─▒. Il─▒man b├Âlgelerde toprak kal─▒nl─▒─č─▒ genellikle 15 ile 25 cm aras─▒nda de─či┼čir. Bunun alt─▒ndaysa, genellikle renk ve doku bak─▒m─▒ndan farkl─▒ bir toprak alt─▒ katman─▒ yer al─▒r. Toprak alt─▒ katman─▒n alt─▒ndaysa kaya├ž katman─▒ uzan─▒r.

Topraklar inceliklerine g├Âre, kumlu toprak, killi toprak ve milli toprak olarak ├╝├ž s─▒n─▒fa ayr─▒l─▒r. Kumlu topraklar b├╝y├╝k tanecikler i├žerir; ├žak─▒ll─▒ topraklar─▒n i├žerdi─či par├žac─▒klar daha da b├╝y├╝kt├╝r. Kumlar ve ├žak─▒llar r├╝zg├órda ve g├╝ne┼čte ├žabucak kurur. Killi topraklar ├žok k├╝├ž├╝k taneciklerden olu┼čur, ─▒slakl─▒klar─▒n─▒ ya da nemlerini uzun s├╝re korur; bu y├╝zden genellikle a─č─▒r ve yap─▒┼čkand─▒r, kurudu─čunda da son derece sert bir yap─▒ kazan─▒r. ├çok zengin topraklar olan milli topraklar, kum, kil ve ├ž├╝r├╝m├╝┼č bitki art─▒klar─▒n─▒n bir kar─▒┼č─▒m─▒d─▒r. Topraklar, mineral k─▒r─▒nt─▒lar─▒, ├Âl├╝ bitki art─▒klar─▒yla daha ├Ânce ya┼čam─▒┼č olan canl─▒lar─▒n kal─▒nt─▒lar─▒ ve h├ólen ya┼čamakta olan canl─▒lar─▒n bulundu─ču topraklar olmak ├╝zere ├╝├ž b├Âl├╝mden olu┼čur. Mineral k─▒r─▒nt─▒lar─▒, ya─čmur, don, g├╝ne┼č ve r├╝zg├ór─▒n etkisiyle kaya├žlardan kopan taneciklerden olu┼čur. ├ľl├╝ bitki ve hayvan kal─▒nt─▒lar─▒ son derece ├Ânemlidir; ├ž├╝nk├╝ toprakla bir kum y─▒─č─▒n─▒ aras─▒ndaki fark buradan kaynaklan─▒r.

Bitkiler canl─▒yken enerjilerini g├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒ndan sa─člar ve bu enerjiyi ┼čeker, ni┼časta, sel├╝loz gibi ├že┼čitli maddeler h├ólinde dokular─▒nda depolar. ├ľld├╝kleri zaman bu enerji, ├Âl├╝ bitkilerle beslenen ve bunlar─▒n bir b├Âl├╝m├╝n├╝ de humus denen koyu renkli, yap─▒┼čkan bir maddeye d├Ân├╝┼čt├╝ren milyonlarca canl─▒ taraf─▒ndan kullan─▒l─▒r; humus topra─č─▒n verimini art─▒r─▒r. Toprakta ya┼čayan ├žok miktarda canl─▒ vard─▒r. Bunlar─▒n en k├╝├ž├╝kleri, say─▒larla ifade edilemeyecek kadar ├žok olan bakterilerdir.

Toprakta, bu mikroskobik canl─▒ t├╝rlerinin d─▒┼č─▒nda d├╝┼členebilecek herhangi bir ┼čeyden tamamen farkl─▒ t├╝rden, son derece garip canl─▒ topluluklar─▒ da bulunur. Bunlardan baz─▒lar─▒ milyonlarca y─▒ld─▒r hemen hemen hi├žbir de─či┼čime u─čramam─▒┼č olan en eski canl─▒ t├╝rleridir; baz─▒lar─▒ da yaln─▒zca karanl─▒kta ya┼čayabilir ve ─▒┼č─▒─ča ├ž─▒k─▒nca ├Âl├╝r. Toprak s├╝rekli bir de─či┼čim i├žindedir. Canl─▒lar s├╝rekli olarak ├Âl├╝ bitki t├╝ketir ve b├Âylece topra─č─▒n organik madde birikimini kullan─▒p bitirir. Ama bu birikim yine kesintisiz olarak yenilenir. Yere d├╝┼čen yapraklar ve topra─č─▒n i├žinde kopup ayr─▒lan k├Âk par├žalar─▒, canl─▒lar─▒n ├Âl├╝ bitki kal─▒nt─▒lar─▒, t├╝ketimini ayn─▒ h─▒zla kar┼č─▒lar. Bu d├Âng├╝ topra─č─▒n verimlili─čini sa─člar.



Arkada■řna Yolla
Yazřcř Dostu Sayfa