KELEBEK



KELEBEKPul kanatl─▒lar (Lepidoptera) tak─▒m─▒ndan y├╝z bini a┼čk─▒n b├Âcek t├╝r├╝n├╝n ortak ad─▒.

Kelebekler, yumurta, l├órva, pupa ve eri┼čkin evrelerinden ge├žen b├Âceklerdir. Ergin kelebeklerin v├╝cutlar─▒ ├╝├ž b├Âlgeden olu┼čur. Ba┼č, g├Â─č├╝s ve kar─▒n. Ba┼č ├╝zerinde bir ├žift iyi geli┼čmi┼č bile┼čik g├Âz bulunur. Bunlar─▒n dibinden ├ž─▒kan bir ├žift anten koku organlar─▒d─▒r. Antenin sap k─▒sm─▒ ├žok par├žal─▒d─▒r. Anten gittik├že kal─▒nla┼čarak ucu t─▒pk─▒ bir topuz h├ólini al─▒r. Ba┼č─▒n alt k─▒sm─▒nda kelebe─čin a─č─▒z b├Âlgesi bulunur. A─č─▒zlar─▒ bir emme hortumu ve bunun iki yan─▒nda t├╝y ve pullarla kapl─▒d─▒r. Kelebekler yaln─▒zca s─▒v─▒ besinle, ├ži├žek ├Âz suyuyla beslenirler. G├Â─č├╝s b├Âlgesi de ├╝├ž par├žadan olu┼čur. Her par├žadan bir ├žift bacak ├ž─▒kar. Kelebekler iki ├žift zars─▒ yap─▒da kanada sahiptir. Kanatlar alt ve ├╝st y├╝z├╝nde ├že┼čitli renklenme ve desenleri olu┼čturan ├Âzel s─▒ralan─▒┼čl─▒ pullarla kapl─▒d─▒r. ├ľn kanatlar genellikle ├╝├žgen bi├žimindedir. Arka kanatlarsa genellikle ovaldir ve baz─▒ t├╝rlerde arkada bir ya da iki adet kuyruk bi├žiminde uzant─▒ bulunur. Kar─▒n, pul ve t├╝ylerle ├Ârt├╝l├╝d├╝r. Kar─▒n─▒n sonunda an├╝sle d─▒┼č e┼čey organlar─▒ bulunur.

Kelebek geli┼čimi s─▒ras─▒nda yumurta, l├órva ve pupa d├Ânemleri g├Âr├╝l├╝r. Yumurta oval ya da k├╝reseldir. D─▒┼č kabu─ču bazen ├že┼čitli s├╝slemeler ta┼č─▒r. Yumurtada ├ž─▒kan l├órvalara t─▒rt─▒l denir. T─▒rt─▒l, g├Â─č├╝s b├Âlgesinde ├╝├ž ├žift ger├žek, kar─▒n b├Âlgesindeyse d├Ârt ├žift yalanc─▒ bacak ta┼č─▒r. T─▒rt─▒llar yaln─▒zca belli bitkilerle beslenebilir. Olgunla┼čan t─▒rt─▒l, ├Ârd├╝─č├╝ bir koza i├žinde pupa evresini ge├žirir. Pupa genellikle toprak ├╝zerinde, bir bitki sap─▒na ba─čl─▒ olarak geli┼čir. Bu s─▒rada pupa i├žinde kelebek olgunla┼č─▒r. Bir s├╝re sonra pupa ├žatlar, ─▒slak bir ortamda pupan─▒n i├žinden k─▒sa kanatl─▒ bir kelebek ├ž─▒kar. Kelebek uygun bir yere tutunarak birka├ž dakika i├žinde k─▒sa ve ─▒slak kanatlar─▒n─▒ ┼či┼čirerek kurutur, u├žabilecek h├óle getirir.

Kelebekler ya┼čamlar─▒ boyunca nektar ta┼č─▒yan ├ži├žekler aras─▒nda u├žu┼čur ve beslenirler. Ya┼čamlar─▒ i├žin gerekli enerjinin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝ t─▒rt─▒l d├Âneminde beslendi─či bitkilerden sa─član─▒r. T─▒rt─▒llar─▒ belirli bir besin bitkisine ba─č─▒ml─▒ oldu─čundan, t├╝rlerin yay─▒l─▒m─▒ belli ya┼čam b├Âlgelerine ve co─črafyaya ba─č─▒ml─▒d─▒r. Bu nedenle stepte ya┼čayan t├╝rler ormandakilere, ovada ya┼čayanlar y├╝ksek da─člarda bulunan t├╝rlere benzemez. Yine kelebeklerin t├╝rleri ├╝lkeden ├╝lkeye, k─▒t’adan k─▒t’aya farkl─▒l─▒k g├Âsterir. Baz─▒lar─▒ geni┼č bir b├Âlgeye yay─▒l─▒rken baz─▒lar─▒ysa yaln─▒zca k├╝├ž├╝k bir co─čraf├« alanda bulunur. Baz─▒ kelebekler d├╝zenli bi├žimde g├Â├ž ederler. G├Â├ž bazen k─▒t’alar aras─▒ uzakl─▒klarda ger├žekle┼čir. Kelebekler ayr─▒ e┼čeylidir. Yani erkek ve di┼či ayr─▒ bireyler h├ólindedir.



Arkada■řna Yolla
Yazřcř Dostu Sayfa