BRECHT, BERTOLT



BERTOLT BRECHT(1898 Augsburg, Almanya – 1956 Berlin, Almanya) Alman oyun yazar─▒ ve ┼čairi. M├╝nih’te do─ča bilimleri, t─▒p ve edebiyat ├Â─črenimi yapt─▒. 1918′de askere ├ža─čr─▒ld─▒. Bir s├╝re Augsburg Asker├« Hastahanesinde ├žal─▒┼čt─▒.

Bir yerel gazetede ┼čiirlerini ve d├╝z yaz─▒lar─▒n─▒ yay─▒mlad─▒. Augsburg’ta Volkswille adl─▒ sosyalist e─čilimli gazetede tiyatro ele┼čtiri yazd─▒. Berlin’de bir reji denemesini, stiline kar┼č─▒ koyan oyuncular y├╝z├╝nden tamamlayamad─▒. 1924′te ─░ngiltere Kral─▒ ─░kinci Edward adl─▒ oyununu sahneledi. Bu oyundan sonra Berlin’de dramaturgluk yapt─▒. Gazetelere k├╝├ž├╝k ├Âyk├╝ler ve ┼čiirler yazd─▒, oyun taslaklar─▒ haz─▒rlad─▒.

K├╝├ž├╝k burjuvan─▒n durumunu sergilemek i├žin, D├╝─č├╝n, Dilenci ya da ├ľl├╝ K├Âpek, ┼×eytan Kovan adl─▒ tek perdelik oyunlar yazd─▒. ├ť├ž├╝nc├╝ b├╝y├╝k oyunu Kentlerin Orman─▒nda adl─▒ yap─▒t─▒nda insanlar aras─▒nda ili┼čki kurma ├žabalar─▒n─▒n felce u─čray─▒┼č─▒n─▒ konu ald─▒. Baal ve Gecedeki Davullar adl─▒ oyunlar─▒nda “hi├žli─čin en g├╝zel” oldu─čunu savundu.

1927′de yazd─▒─č─▒ Adam Adamd─▒r komedisiyle epik tiyatroya y├Âneldi. ├ť├ž Kuru┼čluk Opera oyunu 1920′li y─▒llar─▒n en b├╝y├╝k tiyatro olay─▒ oldu. Oyundaki olay─▒n ├Âz├╝, sefaleti ├Ârg├╝tlendiren dilenciler kral─▒ Peachum (Pi├žh─▒m) ile gizlice Peachum’un k─▒z─▒yla evlenmi┼č olan “en y├╝ksek r├╝tbeli cani” Macheath Messer (Makhet Mes─▒r) aras─▒ndaki rekabettir. Macheath, ├ť├ž Kuru┼čluk Film’in senaryosunda bir banka y├Âneticisidir. 1934′te yaz─▒lan Marksist nitelikteki ├ť├ž Kuru┼čluk Roman’da da ba┼čar─▒l─▒ bir i┼č adam─▒ tipi olarak belirir.

├ť├ž Kuru┼čluk Opera’da, tiyatronun e─člendirme amac─▒n─▒ geri pl├óna itti. Seyircileri sahnedekilerle birlikte ac─▒ ├žekmek yerine hep birlikte d├╝┼č├╝nmeye y├Âneltmek istedi; ancak ├ť├ž Kuru┼čluk Opera’da vermek istedi─či mesaj iyi anla┼č─▒lamad─▒.

Kural ve Kurald─▒┼č─▒ (1938) gibi oyunlarda t├╝m├╝yle ├Â─čreticili─či ├Ân pl├óna ald─▒. 1932′de Mezbahalar─▒n Azize Johanna’s─▒ adl─▒ oyunda Marksizmin ekonomik tezlerini irdeledi.

1933′te fa┼čist bask─▒lardan kurtulabilmek i├žin Danimarka’ya geldi. S├╝rg├╝n ya┼čam─▒ ya┼čarken Yedi B├╝y├╝k G├╝nah (1933) adl─▒ baleyi ve ├ť├ž Kuru┼čluk Roman’─▒ (1934) yazd─▒. Yuvarlak Kafal─▒lar (1938) adl─▒ oyununda Hitler’in iktidara geli┼činin perde arkas─▒n─▒ anlatt─▒. ─░spanya ─░├ž Sava┼č─▒’n─▒ konu alan Carrar Ana’n─▒n Sil├óhlar─▒ adl─▒ oyununu da ayn─▒ y─▒l kaleme ald─▒. Yine bu d├Ânemde kaleme ald─▒─č─▒ ┼čiirlerde g├╝ncel politik sorunlar─▒ i┼čledi. Atomun par├žalanabilece─činin bulunmas─▒, Galileli’nin Ya┼čam─▒’n─▒ (1957) yazmas─▒na neden oldu. 1939′da kaleme ald─▒─č─▒ Cesaret Ana ve ├çocuklar─▒ adl─▒ oyunun ba┼č ki┼čisi Galilei’de oldu─ču gibi, olumsuz bir kahramand─▒r.

Bay Puntila ve U┼ča─č─▒ Matti adl─▒ oyununda efendiyle u┼čak aras─▒ndaki u├žurumu ele ald─▒. Sezuan’─▒n ─░yi ─░nsan─▒ adl─▒ yap─▒t─▒nda da ki┼čili─čin ikiye b├Âl├╝nmesini i┼čledi.

Brecht (Birekt), 1947 sonuna do─čru ─░svi├žre’ye, oradan Berlin’e ge├žti. Arturo Ui’nin Engel Tan─▒maz Y├╝kseli┼či (1914) adl─▒ oyunda do─črudan do─čruya Nazilere sald─▒rd─▒. Simone Machard’─▒n Y├╝zleri adl─▒ oyunda, Almanlar─▒n Fransa’y─▒ i┼čgalleri s─▒ras─▒nda Jan Dark olmay─▒ d├╝┼čleyen bir k─▒z─▒ anlatt─▒.

Hitler gibilerinin egemen oldu─ču bir d├Ânemde ya┼čayan sokaktaki adam─▒ Ka├žaklar─▒n Konu┼čmalar─▒ adl─▒ diyaloglar─▒nda anlatt─▒. ┼×vayk ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒’nda adl─▒ oyunu, Amerika Birle┼čik Devletleri’ne gittikten sonra yazd─▒.

1947′de bir senato komisyonunun ├Ân├╝nde kom├╝nist yanl─▒s─▒ eylemlerinden ├Ât├╝r├╝ sorguya ├žekildi. Ayn─▒ y─▒l─▒n sonunda Avrupa’ya d├Ând├╝. 1949′da yap─▒lan ├ža─čr─▒y─▒ kabul ederek Do─ču Berlin’e gitti.

├ça─čda┼č tiyatroda bir devrim ger├žekle┼čtiren Brecht’in kurdu─ču Berliner Ensemble, ├ža─čda┼č tiyatronun ba┼čl─▒ca e─čitim kurumu h├óline geldi. Tiyatrosunun ve g├Âr├╝┼člerinin kal─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ sa─člamak i├žin ├žok say─▒da kuramsal yaz─▒ yazd─▒.



Arkada■řna Yolla
Yazřcř Dostu Sayfa