CANLI



Do─čadaki b├╝t├╝n varl─▒klar canl─▒lar ve cans─▒zlar olmak ├╝zere iki b├╝y├╝k gruba ayr─▒l─▒r. Cans─▒zlar, kimyasal ba─člar─▒n izin verdi─či ├Âl├ž├╝ler i├žerisinde bir bile┼čime sahiptir. Canl─▒larsa bu kimyasal ba─člar─▒n dizilimini ├Âzel bir ┼čekilde saptarlar. T├╝m canl─▒lar genlerini olu┼čturan n├╝kleik asitler i├žerir ve bir ya da birden ├žok h├╝creden olu┼čmu┼čtur. Birden ├žok h├╝creden olu┼čanlarda, beden k─▒s─▒mlar─▒ farkl─▒la┼čarak de─či┼čik g├Ârevleri ├╝zerine alm─▒┼čt─▒r. Bu organizasyon ├Âzelli─či canl─▒lar─▒n ortak ├Âzelliklerinden biridir. Bunun yan─▒nda canl─▒lar─▒n, uyar─▒lma, hareket, enerji kullan─▒m─▒, ├ževreye uyum, ├╝reme ve b├╝y├╝me gibi ba┼čka ortak ├Âzellikleri de vard─▒r.

Canl─▒lar, fiziksel ve kimyasal ├ževre ko┼čullar─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda, kendi t├╝r├╝n├╝n ve di─čer t├╝rlerin bireyleriyle kar┼č─▒l─▒kl─▒ etkile┼čim h├ólindedir. Bu etkile┼čim, bir canl─▒ya hayatta kalmada ba┼čar─▒ getirebilir ya da zarar verebilir.

Kendi t├╝r├╝nden olan canl─▒larla bir koloni ve s├╝r├╝ olu┼čturabilir. Koloniye ├Ârnek olarak mercanlar verilebilir. S├╝r├╝ olu┼čturmaysa, bireylerin ge├žici ya da s├╝rekli olarak bir arada ya┼čama e─čilimidir. G├Â├ž ve ├╝reme zaman─▒nda baz─▒ canl─▒lar bir araya gelebilir (ku┼člar vb.). Di─čer bir├žok canl─▒ t├╝m ya┼čamlar─▒ boyunca s├╝r├╝ h├ólinde bulunur (filler, vb.). Bireylerin korunmas─▒ daha kolay olmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan s├╝r├╝ olu┼čturma yararl─▒d─▒r. Bununla birlikte ar─▒, kar─▒nca, insan gibi topluluklar─▒nda bireyler belirli i┼č b├Âl├╝m├╝ne sahiptirler. Buna “toplu ya┼čama” denir.

T├╝rler aras─▒ ili┼čkiler, bir canl─▒n─▒n, ya┼čam alan─▒ndaki di─čer t├╝m hayvanlarla ve bitkilerle olan ili┼čkisini kapsar. Bu ili┼čki de─či┼čik derecelerde geli┼čmi┼čtir. E─čer ayn─▒ ekosistemde ya┼čayan, iki t├╝r├╝n bireyleri aras─▒nda herhangi bir ili┼čki yoksa buna “n├Âtralizm” denir. Besin ve yer bak─▒m─▒ndan farkl─▒ t├╝rlerin bireyleri aras─▒nda rekabet olabilir. Baz─▒ canl─▒lar bir araya gelerek birbirleri i├žin yararl─▒ olurlar ya da en az─▒ndan zarar vermezler buna “ortak ya┼čama” denir. Bununla birlikte baz─▒ t├╝rler ba┼čka bir t├╝r├╝ beslenme amac─▒yla avlarlar (predasyon) ya da di─čer canl─▒da parazit olarak ya┼čarlar.

Canl─▒lar─▒n s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒n─▒n birka├ž yolu vard─▒r. Bunlardan en yayg─▒n ve yeni olan─▒, bakteriler (Monera), bir h├╝creliler (Protista), mantarlar, bitkiler ve hayvanlar olmak ├╝zere be┼č ana gruba (ya da ├óleme) ayr─▒lmas─▒d─▒r. T├╝r, cins, familya, tak─▒m, s─▒n─▒f, ┼čube (bitkiler i├žin b├Âl├╝m = divizyo), ├ólemlerin temel s─▒n─▒fland─▒rma gruplar─▒d─▒r. Vir├╝sler, kendi ba┼člar─▒na ├╝reyemez ve beslenemez; bir├žok i┼člevini ba┼čka bir canl─▒ olmaks─▒z─▒n ger├žekle┼čtiremez. Bu nedenle, tipik bir canl─▒ olarak kabul edilmeyip s─▒n─▒fland─▒rmaya sokulmazlar.

─░LG─░L─░ KONULAR

Canl─▒lar─▒n S─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒, Canl─▒lar Aras─▒ndaki ─░li┼čkiler, T├╝rkiye’nin Biyolojik Zenginlikleri, Denizlerdeki Biyolojik Zenginlik



Arkada■řna Yolla
Yazřcř Dostu Sayfa