MAHMUT II



MAHMUT IIYirmi dokuzuncu Osmanl─▒ Padi┼čah─▒. Sultan II. Mahmut’un babas─▒ Sultan I. Abd├╝lhamit, annesi Nak┼čidil Valide Sultan’d─▒r. Sultan II. Mahmut, Alemdar Mustafa Olay─▒ sonras─▒nda, 1808 tarihinde Osmanl─▒ taht─▒na ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

II. Mahmut tahta ge├žti─či zaman, Osmanl─▒lar Ruslarla sava┼č h├ólindeydi. ─░ngiltere ile 1809′da yap─▒lan antla┼čma sonucu, Ruslarla sava┼ča devam karar─▒ al─▒nd─▒. Ruslar─▒n Fransa ile olan sorunlar─▒, Osmanl─▒ Devleti ordular─▒n─▒n y─▒llarca s├╝ren sava┼čtan yorgun d├╝┼čmesi y├╝z├╝nden iki devlet de bar─▒┼č imzalamaya mecbur kald─▒lar. 1812 tarihinde imzalanan B├╝kre┼č Antla┼čmas─▒ ile S─▒rplar kendi i├žlerinde serbest kalacakt─▒. 1829 y─▒l─▒nda yap─▒lan Edirne Antla┼čmas─▒ ile S─▒rbistan yar─▒ ba─č─▒ms─▒z h├óle geldi.

Frans─▒z Devrimi’nin etkisi alt─▒nda kalan Yunanl─▒lar, Rusya ve Avrupa devletlerinin k─▒┼čk─▒rtmas─▒ sonucu Osmanl─▒ Devleti’ne kar┼č─▒ ayakland─▒lar. Efl├ók’ta ba┼člayan ilk ayaklanma k─▒sa s├╝rede bast─▒r─▒ld─▒. Mora’da ├ž─▒kan ikinci isyan k─▒sa s├╝rede geni┼čledi. II. Mahmut, isyan─▒ bast─▒rmak i├žin M─▒s─▒r valisi Kavalal─▒ Mehmet Ali Pa┼čadan yard─▒m istedi. Kavalal─▒ Mehmet Ali Pa┼ča, Mora ve Girit valiliklerinin kendisine verilmesi ko┼čuluyla yard─▒m etmeyi kabul etti. Kavalal─▒ Mehmet Ali Pa┼ča, o─člu ─░brahim Pa┼ča komutas─▒ndaki orduyu Mora’ya g├Ânderdi. ─░brahim Pa┼ča komutas─▒ndaki ordu Mora isyan─▒n─▒ k─▒sa s├╝rede bast─▒rd─▒.

Kavalal─▒ Mehmet Ali Pa┼čan─▒n isyan─▒ bast─▒rarak Mora ve Girit’i eline ge├žirmesi, ─░ngiltere, Fransa ve Rusya’y─▒ endi┼čelendirdi. Bu devletler Osmanl─▒ Devleti’nden Yunanistan’a ba─č─▒ms─▒zl─▒k verilmesini istediler. Osmanl─▒ Devleti’nin bu iste─či kabul etmemesi ├╝zerine harekete ge├žen ─░ngiltere, Fransa ve Rusya Navarin’de Osmanl─▒ donanmas─▒n─▒ yakt─▒lar (1827).

Osmanl─▒ Devleti, Navarin’deki zarar─▒n ├Âdenmesini isteyince, ─░ngiliz ve Frans─▒z el├žileri ─░stanbul’u terk ederek Osmanl─▒ Devleti ile ili┼čkilerini kestiler. Rusya ise Osmanl─▒ Devleti’ne sava┼č a├žt─▒. Osmanl─▒ Devleti’nin yenilmesi ├╝zerine Edirne Antla┼čmas─▒ imzaland─▒ (1829). Bu antla┼čmayla Yunanistan ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ kazand─▒. Osmanl─▒ Devleti, Edirne Antla┼čmas─▒ ile ilk kez bir ulusun ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ tan─▒m─▒┼č oldu.

Mora isyan─▒n─▒n bast─▒r─▒lmas─▒nda ├Ânemli rol oynayan Kavalal─▒ Mehmet Ali Pa┼ča, Suriye valili─čini istedi. ─░ste─činin reddedilmesi ├╝zerine, Suriye’yi i┼čgal etti. Kavalal─▒ Mehmet Ali Pa┼čan─▒n o─člu ─░brahim Pa┼ča, isyan s─▒ras─▒nda Suriye’yi ald─▒. Toroslar─▒ ge├žen ─░brahim Pa┼ča, Adana ve Konya’da Osmanl─▒ kuvvetlerini yenilgiye u─čratt─▒. Bu ba┼čar─▒lardan sonra Mehmet Ali Pa┼ča kuvvetlerini ─░stanbul’a kadar durdurabilecek herhangi bir g├╝├ž kalmam─▒┼čt─▒. Sultan ─░kinci Mahmut Ruslardan yard─▒m istedi. Rus donanmas─▒n─▒n ─░stanbul’a gelmesinden tedirgin olan ─░ngilizler ve Frans─▒zlar, M─▒s─▒r ile Osmanl─▒ Devleti aras─▒nda bir bar─▒┼č antla┼čmas─▒ imzalanmas─▒n─▒ sa─člad─▒lar. Osmanl─▒ Devleti ile M─▒s─▒r valisi Kavalal─▒ Mehmet Ali Pa┼ča aras─▒nda imzalanan K├╝tahya Antla┼čmas─▒’na g├Âre, Kavalal─▒ Mehmet Ali Pa┼čaya Mora ve Girit valiliklerinin yan─▒ s─▒ra Suriye valili─či; o─člu ─░brahim Pa┼čaya da Cidde valili─čine ek olarak Adana valili─či verildi.

M─▒s─▒r’da g├╝├žl├╝ bir y├Ânetimin bulunmas─▒ ─░ngilizlerin i┼čine gelmemi┼čti; ├ž├╝nk├╝ Mehmet Ali Pa┼ča, ─░ngilizlerin bu b├Âlgede ticaret yapmalar─▒n─▒ engelliyordu. Bu sorunun o b├Âlgede tekrar Osmanl─▒ Devleti’nin egemen olmas─▒yla ├ž├Âz├╝lece─čine inanan ─░ngiltere, Sultan II. Mahmut’u Kavalal─▒ Mehmet Ali Pa┼čaya kar┼č─▒ k─▒┼čk─▒rtt─▒. Nizip’te Osmanl─▒ ordusuyla yap─▒lan sava┼čta Osmanl─▒ ordusu bir kez daha yenildi. Kaptan─▒derya Ahmet Pa┼ča, Osmanl─▒ donanmas─▒n─▒ Kavalal─▒ Mehmet Ali Pa┼čaya teslim etti (1839). Art─▒k Osmanl─▒ Devleti’nin, kendi valisine kar┼č─▒ yapt─▒─č─▒ sava┼člar sonunda ne ordusu ne donanmas─▒ kalm─▒┼čt─▒. Bu geli┼čmelerin ya┼čand─▒─č─▒ g├╝nlerde Sultan II. Mahmut ya┼čam─▒n─▒ yitirdi, yerine o─člu Abd├╝lmecit ge├žti.

II. Mahmut, Mehmet Ali Pa┼ča isyan─▒ s─▒ras─▒nda Bo─čazlar’a gelen Ruslarla H├╝nk├ór ─░skelesi Antla┼čmas─▒’n─▒ imzalad─▒ (1833). Bu antla┼čma, Osmanl─▒ Devleti’nin Bo─čazlar ├╝zerindeki egemenlik haklar─▒n─▒ kullanarak imzalad─▒─č─▒ son antla┼čmad─▒r. Ayr─▒ca Ruslar bu antla┼čma sayesinde Karadeniz’de g├╝venliklerini sa─člam─▒┼č oluyorlard─▒.

II. Mahmut’un 1808 ile 1839 y─▒llar─▒ aras─▒nda tahtta bulundu─ču y─▒llar her alanda ├Ânemli yeniliklerin yap─▒ld─▒─č─▒ bir d├Ânem olmu┼čtur. Yapt─▒─č─▒ yeniliklerde Avrupa’daki yenile┼čme hareketlerini benimsemi┼čtir.

II. Mahmut, sadrazam─▒ Alemdar Mustafa Pa┼čan─▒n ├Ânerisi ├╝zerine Sekban-─▒ Cedit ad─▒yla yeni bir asker├« ocak kurdu. Yeni├žerilerin isyan─▒ sonucu Alemdar Mustafa Pa┼ča ├Âld├╝r├╝l├╝nce bu ocak kald─▒r─▒ld─▒. II. Mahmut bir deneme daha da yaparak yeni├žerilerden E┼čkinci Oca─č─▒ ad─▒yla asker├« bir birlik kurdu. Yeni├žerilerin ayaklanmas─▒yla bu ocak da kald─▒r─▒ld─▒. Padi┼čah ve devlet adamlar─▒ Osmanl─▒ Devleti’nin gelece─či i├žin Yeni├žeri Oca─č─▒na g├╝venilmeyece─čini anlam─▒┼člard─▒. Yeni├žeriler taraf─▒ndan ├ž─▒kar─▒lan bir ayaklanma sonucunda Yeni├žeri Oca─č─▒ kald─▒r─▒ld─▒ (1826). Osmanl─▒ tarihinde bu olaya Vaka-y─▒ Hayriye (Hay─▒rl─▒ Olay) denir. Ard─▒ndan Yeni├žeri Oca─č─▒ yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye ad─▒yla yeni bir ordu kuruldu. Bu ordunun e─čitimi i├žin Avrupa’dan subaylar getirildi. Askerlik alan─▒ndaki yenilikleri sa─člamla┼čt─▒rmak i├žin, Harp Okulu ve T─▒p Okulu kuruldu. Avrupa’ya ilk kez asker├« e─čitim i├žin ├Â─črenci g├Ânderildi.

II. Mahmut merkez├« otoriteyi sa─člamak i├žin yeni d├╝zenlemeler yapt─▒. Div├ón-─▒ H├╝mayun kald─▒r─▒larak, yerine naz─▒rl─▒k (bakanl─▒klar) kuruldu. Sadrazam ve ┼čeyh├╝lisl├ómda toplanan yetkiler, naz─▒rlar (bakanlar) aras─▒nda payla┼čt─▒r─▒ld─▒. Sadrazam─▒n ad─▒ ba┼čvekil (ba┼čbakan) olarak de─či┼čtirildi. Devlet memurluklar─▒ D├óhiliye (─░├ž i┼čleri) ve Hariciye (D─▒┼č i┼čleri) olmak ├╝zere iki b├Âl├╝me ayr─▒ld─▒. Devlet memurlar─▒ maa┼čl─▒ h├óle getirildi. Memurlar i├žin r├╝tbe ve ni┼čan kabul edildi. Devlet dairelerinde ├žal─▒┼čanlara fes, ceket, pantolon giyme zorunlulu─ču getirildi. B├╝y├╝k iller b├Âl├╝nerek ├╝lke y├Ânetimi, eyalet-liva-kaza olarak yeniden d├╝zenlendi. Halk─▒n devletle olan ili┼čkilerini kolayla┼čt─▒rmak i├žin k├Ây ve mahallelerde muhtarl─▒klar kuruldu. Anadolu ve Rumeli’de ilk kez n├╝fus say─▒m─▒ yap─▒ld─▒. Asker├« ama├žla yap─▒ld─▒─č─▒ i├žin yaln─▒zca erkekler say─▒ld─▒. Bu s─▒rada vergilerin d├╝zg├╝n toplanabilmesi i├žin m├╝lk say─▒m─▒ da yap─▒ld─▒. Devletin yapt─▒─č─▒ i┼člerden halk─▒ haberdar etmek i├žin ilk resm├« gazete olan Takvim-i Vekayi ├ž─▒kar─▒ld─▒.

II. Mahmut D├Âneminde e─čitime de ├Ânem verilerek, yeni okullar a├ž─▒ld─▒. ─░stanbul’da ilk├Â─čretim zorunlu h├óle getirildi. Devlet memuru yeti┼čtirmek amac─▒yla bir okul a├ž─▒ld─▒. Medreselerin yan─▒nda r├╝┼čtiyeler (ortaokul) a├ž─▒ld─▒.

Yabanc─▒ dilden ├ževiriler yapmak i├žin terc├╝me odas─▒ kuruldu. Posta ├Ârg├╝t├╝ olu┼čturuldu. Yurt d─▒┼č─▒na yap─▒lacak geziler i├žin pasaport zorunlulu─ču getirildi. Polis ├Ârg├╝t├╝ kuruldu. Bula┼č─▒c─▒ hastal─▒klar i├žin karantina servisleri olu┼čturuldu. Ki┼činin mal─▒na devlet├že el konulmas─▒ (m├╝sadere) gelene─či kald─▒r─▒ld─▒. B├Âylece devlet taraf─▒ndan ├Âzel m├╝lkiyet g├╝vence alt─▒na al─▒nd─▒.

II. Mahmut D├Ânemi, Osmanl─▒ Devleti’nde her alanda yeniliklerin yap─▒ld─▒─č─▒ bir d├Ânem olmu┼čtur.



Arkada■řna Yolla
Yazřcř Dostu Sayfa