MAHKEME



MAHKEMEBir yarg─▒├žtan ya da bazen savc─▒ ve yarg─▒├žlardan olu┼čan bir kurulun, yarg─▒ g├Ârevini yerine getirdikleri yarg─▒ merci ya da yeri.

Avrupa’da, sava┼č, bar─▒┼č gibi di─čer konularda oldu─ču gibi, hukukun da temsilcisi 12. y├╝zy─▒la kadar ya kral ya da padi┼čah gibi ├╝lkenin ya da toprak b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝n ba┼č─▒nda bulunan ki┼či ve y├Ânetimde bulunan di─čer ki┼čilerdi. 12. y├╝zy─▒l ba┼člar─▒ndan itibaren, ├Â─črenim g├Âren hukuk├žular─▒n say─▒ca artmas─▒yla birlikte, bir hukuk mesle─či ortaya ├ž─▒kmaya ba┼člad─▒. ├ľte yandan hukuk ve idare i┼čleri de zamanla ayr─▒lmaya ba┼člad─▒. Bu iki geli┼čme sonucunda, mahkemeler de, ceza mahkemeleri, temyiz mahkemeleri, idar├« mahkemeler ve bunlara ba─čl─▒ alt mahkemeler gibi i┼člevsel bir ayr─▒ma do─čru geli┼čme g├Âsterdi.

Osmanl─▒ Devleti’nin yarg─▒ sistemi ┼čeriye mahkemelerinden olu┼čmaktayd─▒. Bunlar davalara ┼čeriat h├╝k├╝mlerine g├Âre bakan kurullard─▒. Padi┼čah ad─▒na yarg─▒ yetkisi, ┼čeriye mahkemesine ba┼čkanl─▒k eden ba┼čkad─▒, kad─▒ ya da naipte olurdu. ├çok y├Ânl├╝ davalarda davaya m├╝ft├╝ de kat─▒l─▒rd─▒. Bir yerde mahkeme kurulabilmesi i├žin padi┼čah─▒n o yere bir kad─▒ ya da vekilini atamas─▒ gerekirdi. ┼×eriye mahkemelerinin yetki alan─▒, yasakname ve kanunnamelerin uygulanmas─▒, ticaret, hukuk ve ceza davalar─▒, devlet alacaklar─▒n─▒n tahsili, her t├╝rl├╝ belgenin d├╝zenlenmesini kapsard─▒.

Tanzimat sonras─▒, 1864′te nizamiye mahkemelerinin kurulmas─▒yla ┼čeriye mahkemelerinin yetki alan─▒ darald─▒. 1917′de Adliye Nezaretine ba─članan ┼čeriye mahkemeleri, 1924′te halifeli─čin kald─▒r─▒lmas─▒yla birlikte son buldu.

Cumhuriyet sonras─▒ T├╝rk yarg─▒ sistemi anayasa yarg─▒s─▒, idar├« yarg─▒, adl├« yarg─▒ ve asker├« yarg─▒ olmak ├╝zere d├Ârt b├Âl├╝me ayr─▒ld─▒. Buna g├Âre;

Anayasa Mahkemesi, yasalar─▒n, yasa h├╝km├╝nde kararnamelerin ve TBMM’nin i├ž t├╝z├╝─č├╝n├╝n anayasaya uygunlu─čunu denetler.

─░dar├« yarg─▒ asker├« ve sivil olmak ├╝zere iki ayr─▒ mahkeme sistemince yerine getirilir. Asker├« Y├╝ksek ─░dar├« Mahkemesi, asker├« idar├« i┼člem ve eylemlerden do─čan uyu┼čmazl─▒klar─▒ ├ž├Âzer. Genel idar├« yarg─▒ alan─▒n─▒n en y├╝ksek merci Dan─▒┼čtay’d─▒r. Dan─▒┼čtay, idar├« mahkemelerce verilen kararlar─▒ inceler, yasada g├Âsterilen baz─▒ davalara ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar. Dan─▒┼čtay─▒n alt─▒nda yer alan idare mahkemeler, b├Âlge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemeleridir. Genel ve katma b├╝t├žede g├Âsterilen giderlerin yap─▒lmas─▒ndan sorumlu kamu g├Ârevlilerinin hesap i┼člemlerini kesin h├╝kme ba─člamakla g├Ârevli olan Say─▒┼čtay bir ba┼čka idar├« yarg─▒ merciidir. Asker├« yarg─▒yla g├Ârevli mahkemelerin verdi─či karar ve h├╝k├╝mlerin son inceleme mercii ise Asker├« Yarg─▒tay’d─▒r.

Adl├« yarg─▒, di─čer ├╝├ž yarg─▒ t├╝r├╝ d─▒┼č─▒nda kalan etkinlikleri kapsar. En y├╝ksek mahkemesi Yarg─▒tayd─▒r. Adl├« yarg─▒ ceza yarg─▒s─▒ ve hukuk yarg─▒s─▒ olmak ├╝zere iki kategori alt─▒nda ┼čekillenmi┼čtir. Genel ve ├Âzel, ayr─▒ca sulh ve asliye olarak ikiye ayr─▒lan ilk derece adliye mahkemeleri sulh hukuk, sulh ceza, asliye hukuk, asliye ceza, asliye ticaret mahkemeleri, i┼č ve tapulama mahkemeleri gibi belirli uyu┼čmazl─▒klara bakmak ├╝zere ├Âzelle┼čmi┼č mahkemelerden olu┼čur.



Arkada■řna Yolla
Yazřcř Dostu Sayfa