KADIN HAKLARI



KADINLARKad─▒nlar─▒n, sosyal ya┼čam─▒n her kesiminde erkeklerle e┼čit ┼čekilde sahip olmalar─▒ gereken haklar─▒n b├╝t├╝n├╝. Kad─▒n haklar─▒ hareketi ilk kez 19. y├╝zy─▒l─▒n ortalar─▒nda Amerika Birle┼čik Devletleri’nde ba┼člad─▒. 1848 y─▒l─▒nda New Yorklu Elizabeth Candy Stanton, d├Ârt ev kad─▒n─▒ arkada┼č─▒yla birlikte kad─▒nlar─▒n Amerika’daki sorunlar─▒n─▒ dile getiren etkinlikler d├╝zenlemeye ba┼člad─▒.

Kad─▒n haklar─▒ hareketinin ilk lideri olan Elizabeth Candy Stanton’un d├╝zeltilmesini istedi─či ba┼čl─▒ca konular ┼čunlard─▒:

1. Kad─▒nlar─▒n oy kullanma hakk─▒n─▒n olmamas─▒,

2. Kad─▒nlar─▒n ├╝niversiteye kabul edilmemeleri,

3. Bo┼čanma ve vesayet yasalar─▒n─▒n kad─▒nlara hi├žbir hak tan─▒mamas─▒,

4. Kad─▒nlar─▒n t─▒p, hukuk gibi meslekleri yapmalar─▒na izin verilmemesi,

5. Evli kad─▒nlar─▒n mal m├╝lk sahibi olmamalar─▒,

6. Kad─▒nlar─▒n, erkeklerle ayn─▒ i┼či yapsalar bile ayn─▒ paray─▒ kazanamamalar─▒,

7. Kad─▒nlar─▒n tamamen erkeklere ba─č─▒ml─▒ olarak kalmalar─▒ zorunlulu─ču.

Elizabeth Candy Stanton ve arkada┼člar─▒, kad─▒n sorunlar─▒yla ilgili bir bildiri haz─▒rlayarak bu bildirinin geni┼č ├žapta tan─▒t─▒m─▒n─▒ yapt─▒lar. Kad─▒n haklar─▒ hareketinin ba┼člad─▒─č─▒ g├╝n t├╝m gazeteler b├Âyle bir olay─▒n son derece g├╝l├╝n├ž oldu─čunu yazd─▒lar. Ancak, t├╝m bu ele┼čtiriler kad─▒nlar ├╝zerinde beklenmedik bir etki yapt─▒ ve kad─▒nlar─▒n bildiride a├ž─▒klanan sorunlar─▒ t├╝m ├╝lkede daha fazla tart─▒┼č─▒lmaya ba┼čland─▒. 1890 y─▒l─▒nda kad─▒nlar─▒n oy kullanma hakk─▒n─▒ elde etmeleri amac─▒yla “Amerikan Ulusal Oy Hakk─▒ Derne─či” kuruldu. ├ťlkedeki t├╝m kad─▒n ├Ârg├╝tleri bu ama├žla bir araya gelerek bar─▒┼č├ž─▒l g├Âsteriler d├╝zenlediler. Sonunda 1920 y─▒l─▒nda, erkeklerin de deste─čiyle, ABD’deki t├╝m kad─▒nlar oy hakk─▒n─▒ elde etti. Kad─▒nlar─▒n bir├žo─ču oy kullanma hakk─▒n─▒n elde edilmesini yeterli g├Âr├╝rken baz─▒ kad─▒nlar kazan─▒lmas─▒ gereken yeni haklar oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yordu. Bunlardan biri de kad─▒n haklar─▒ hareketinin yeni lideri Alice Paul’du. Alice Paul, 1923 y─▒l─▒nda Ulusal Kad─▒nlar Partisinin ba┼čkan─▒ se├žildi ve anayasada yap─▒lmas─▒ gereken de─či┼čiklikler i├žin ├žal─▒┼čmalara ba┼člad─▒. Bu d├Ânemde, di─čer bir kad─▒n haklar─▒ hareketi, hem┼čire Margaret Sanger taraf─▒ndan ba┼člat─▒lan, kad─▒nlara do─čum kontrol├╝ kullanma hakk─▒n─▒n verilmesiyle ilgiliydi. Kad─▒nlar, bu ├žal─▒┼čmalar─▒n sonucunda, ancak 1965 y─▒l─▒nda yasal do─čum kontrol├╝ hakk─▒n─▒ elde edebildiler. Bu arada kad─▒n haklar─▒ hareketi, t├╝m d├╝nyada dalga dalga yay─▒larak ilerledi. Kad─▒nlar; e─čitim, din, politika, spor ve i┼č hayat─▒ gibi ya┼čam─▒n t├╝m alanlar─▒nda b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de erkeklerle ayn─▒ haklara kavu┼čtular; ancak t├╝m bu haklar─▒n kazan─▒lmas─▒ kendili─činden ger├žekle┼čmedi. Kad─▒nlar yakla┼č─▒k 150 y─▒l boyunca g├Âsteri, toplant─▒ ve imza kampanyalar─▒ d├╝zenleyerek, demokratik bir d├╝zeyde kendi haklar─▒n─▒ elde etmeye ├žal─▒┼čt─▒lar. ├ľzellikle ├╝niversite e─čitimi g├Âren ayd─▒n kad─▒nlar, bu haklar─▒n geni┼čletilmesi ├žal─▒┼čmalar─▒nda ├Ânemli rol oynad─▒lar.

├ťlkemizde kad─▒n haklar─▒ hareketinin ba┼člang─▒c─▒, cumhuriyetimizin il├ón edilmesiyle ba┼člam─▒┼čt─▒r. Atat├╝rk, ekonomik ve sosyal alanlarda kad─▒nlar─▒n erkeklerle e┼čit haklara ula┼čabilmesi i├žin b├╝y├╝k ├žaba g├Âsteren ├Ârnek bir liderdi. Atat├╝rk’├╝n ├Ânderli─činde, Cumhuriyet d├Âneminde kad─▒nlara e─čitim ve kamu hizmetlerinde yer alabilme hakk─▒ sa─članm─▒┼čt─▒r. Yine bu d├Ânemde, sosyal ya┼čamda kad─▒na ikinci pl├ónda ve ba─č─▒ml─▒ bir rol veren ba─čnaz, dinsel kurallar terk edilerek, yerine l├óik yasalar getirildi. B├Âylece T├╝rk kad─▒nlar─▒, evlilik, bo┼čanma ve meslek se├žimi gibi konularda erkeklerle e┼čit haklara sahip oldu. ├ťlkemizde cumhuriyetin il├ón─▒ndan sonra kad─▒nlar─▒n elde etti─či haklar, siyasal alanda ger├žekle┼čti. Bu alanda; 7 ┼×ubat 1924 y─▒l─▒nda T├╝rk Kad─▒nlar Birli─či kuruldu. 1926 y─▒l─▒ndaki Meden├« Kanun’un kabul├╝nden sonra, 1930 y─▒l─▒nda T├╝rk kad─▒nlar─▒na belediye se├žimlerinde se├žme ve se├žilme hakk─▒ tan─▒yan Belediye Kanunu kabul edildi. B├Âylece kad─▒nlar da belediye meclislerinde g├Ârev almaya ba┼člad─▒lar. Daha sonra 1934 y─▒l─▒nda T├╝rk kad─▒nlar─▒na milletvekili genel se├žimlerinde se├žme ve se├žilme hakk─▒ sa─čland─▒.



Arkada■řna Yolla
Yazřcř Dostu Sayfa