FOSFOR
| İndeks: F |
Atom numarası 15 olan element. Periyodik tablonun VA grubundaki azot ailesinden ametal özelliğindeki kimyasal bir elementtir. Başka elementlerin atomlarıyla kolaylıkla kimyasal tepkimeye girdiğinden doğada serbest hâlde bulunmaz. Fosfor, yer kabuğunda çeşitli fosfatlı mineraller olarak bulunur. En önemlisi olan apatit, fosfat kayasında bulunan ve saf hâlde olmayan kalsiyum fosfattır.
Beyaz fosfor mumsu bir katıdır ve çok zehirlidir. Havayla temas ettiÄŸinde kolay alev aldığından tehlikelidir. Suda hemen hiç çözünmez ve bu nedenle tehlikelerini uzak tutmak üzere suda saklanır. Kırmızı fosfor 200°C’ye ısıtılmadıkça tehlikeli deÄŸildir. Fosforun bir baÅŸka biçimi de elektrik iletkenliÄŸi olan siyah fosfordur.
Öldürücü zehir etkisinden dolayı, beyaz fosfor fare zehirlemekte; kırmızı fosfor kibrit yapımında kullanılır. Fosfor bileşiklerinin en önemli kullanım alanı gübredir. Ayrıca deterjanlar, yumuşatıcılar ve ilâçlarda da kullanılırlar. Fosforik asit şeker rafine etmekte ve içecek üretiminde yer alır. Canlı sisteminin önemli bir bileşeni olan fosfor, sinir doku, kemik ve hücre protoplâzmasında bulunur. Beyaz fosfor, kolay alev aldığından tehlikelidir.
Fosfor, DNA ve RNA gibi biyolojik moleküllerin anahtar bileşenlerindendir. Kemik ve dişlerin yapısında ve yaşamsal pek çok bileşikte yer alır. Korunmadan beyaz fosforla çalışan insanlarda ileri derecedeki zehirlenme, çene kangrenine neden olur.
